Τα Ίμια στην εποχή των Belharra: Μπορεί να επαναληφθεί σήμερα η κρίση του 1996;

Σχεδόν τρεις δεκαετίες αργότερα, το ερώτημα επανέρχεται όχι θεωρητικά, αλλά πρακτικά: Θα μπορούσε σήμερα να επαναληφθεί ένα αντίστοιχο επεισόδιο; Και αν ναι, υπό ποιες συνθήκες και με ποιους συσχετισμούς ισχύος;

Η απάντηση δεν βρίσκεται μόνο στη διπλωματία ή στη συγκυρία, αλλά κυρίως στη ριζική μεταβολή του ελληνικού αμυντικού δόγματος και στο τεχνολογικό αποτύπωμα που αυτό έχει αποκτήσει.

Τρεις δεκαετίες μετά την κρίση των Ιμίων, η Ελλάδα έχει αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται την αποτροπή. Οι φρεγάτες Belharra και τα αεροσκάφη F-35 που αναμένονται, δεν είναι απλώς νέα όπλα, αλλά μέρος ενός διαφορετικού στρατιωτικού δόγματος που δυσκολεύει –χωρίς να αποκλείει– την επανάληψη ενός επεισοδίου τύπου Ιμίων.

Τα Ίμια και τα όρια μιας άλλης εποχής

Η κρίση του 1996 εκτυλίχθηκε σε ένα περιβάλλον περιορισμένης τεχνολογικής διασύνδεσης και κλαδικής λειτουργίας των Ενόπλων Δυνάμεων. Πολεμικό Ναυτικό, Πολεμική Αεροπορία και Στρατός Ξηράς διέθεταν αξιόμαχα μέσα, αλλά όχι μια ενιαία, ολοκληρωμένη επιχειρησιακή εικόνα.

Η μετάδοση πληροφοριών ήταν πιο αργή, η διαλειτουργικότητα περιορισμένη και η διαχείριση της κρίσης εξαιρετικά ευάλωτη σε λάθη εκτίμησης και χρονισμού. Το αποτέλεσμα ήταν μια κατάσταση υψηλού ρίσκου, που τελικά εκτονώθηκε μόνο μέσω διεθνούς διαμεσολάβησης.

Τα Ίμια λειτούργησαν, εκ των υστέρων, ως ένα στρατηγικό μάθημα.

Η στροφή στη διακλαδικότητα: Η ουσιαστική αλλαγή

Η σημαντικότερη μεταβολή από το 1996 μέχρι σήμερα δεν αφορά τον αριθμό των μέσων, αλλά τον τρόπο χρήσης τους.

Η Ελλάδα έχει μετακινηθεί σταδιακά προς ένα δόγμα διακλαδικών και δικτυοκεντρικών επιχειρήσεων, όπου η πληροφορία, η ταχύτητα και η κοινή εικόνα πεδίου μάχης αποτελούν κρίσιμους παράγοντες αποτροπής.

Στο νέο αυτό πλαίσιο:

• Τα μέσα δεν λειτουργούν απομονωμένα,
• οι κλάδοι δεν σχεδιάζουν παράλληλα αλλά από κοινού και
• η αποτροπή βασίζεται στην έγκαιρη επίγνωση, όχι στον αιφνιδιασμό.

Αυτή η δογματική αλλαγή είναι το υπόβαθρο πάνω στο οποίο αποκτούν πραγματική σημασία τα νέα οπλικά συστήματα.

Φρεγάτες Belharra: Ποιοτικό άλμα για το Πολεμικό Ναυτικό

Οι φρεγάτες τύπου FDI HN (Belharra) δεν αποτελούν απλώς ενίσχυση του Στόλου. Αποτελούν μια διαφορετική φιλοσοφία ναυτικής ισχύος.

Με προηγμένα ραντάρ AESA και ισχυρές αντιαεροπορικές δυνατότητες, οι Belharra μπορούν να λειτουργήσουν ως πλωτοί κόμβοι επιτήρησης και άμυνας, προσφέροντας κάλυψη σε μεγάλες θαλάσσιες περιοχές του Αιγαίου.

Εκτός από ισχυρά οπλισμένες (αντιαεροπορικοί πύραυλοι MBDA Exocet MM40 B3c και Aster, σύστημα RAM, ανθυποβρυχιακές τορπίλες MU90, πυροβολικό), οι FDI του Πολεμικού Ναυτικού, έχουν και μια άλλη κρίσιμη δυνατότητα: Την δικτυακή τους ενσωμάτωση.

Οι ελληνικές Belharra, έχουν την δυνατότητα για απευθείας σύνδεση με εναέρια μέσα και UAV (θα «βλέπει ότι βλέπουν»), για απευθείας συνεργασία με μαχητικά αεροσκάφη της Πολεμικής Αεροπορίας, ενώ θα μπορούν να έχουν τον ρόλο κεντρικού κόμβου σε διακλαδικές επιχειρήσεις.

Σε ένα γεωγραφικά «σφιχτό» περιβάλλον όπως το Αιγαίο, αυτή η δυνατότητα αλλάζει τους χρόνους αντίδρασης και τα περιθώρια κλιμάκωσης.

F-35: Η αεροπορική διάσταση της αποτροπής

Η μελλοντική ένταξη των F-35A στην Πολεμική Αεροπορία προσθέτει μια ακόμη κρίσιμη παράμετρο.

Τα μαχητικά πέμπτης γενιάς δεν λειτουργούν μόνο ως αεροσκάφη κρούσης ή αεροπορικής υπεροχής, αλλά ως ιπτάμενες πλατφόρμες συλλογής και διαμοιρασμού πληροφοριών. Σε συνδυασμό με τα ναυτικά μέσα, δημιουργούν μια κοινή εικόνα που δυσκολεύει την αιφνιδιαστική κλιμάκωση.

Η αξία τους δεν έγκειται αποκλειστικά στο stealth, αλλά στον ρόλο τους ως πολλαπλασιαστές επίγνωσης και αποτροπής.

Μπορούν να υπάρξουν «νέα Ίμια»;

Η ιστορία δείχνει ότι οι κρίσεις δεν εξαφανίζονται. Οι αμφισβητήσεις στο Αιγαίο παραμένουν και τα επεισόδια χαμηλής έντασης δεν μπορούν να αποκλειστούν.

Ωστόσο, σήμερα η επιτήρηση είναι συνεχής, η εικόνα πεδίου σαφώς πληρέστερη και το κόστος ενός αιφνιδιασμού πολύ υψηλότερο.

Ένα επεισόδιο τύπου Ιμίων δεν είναι αδύνατο, αλλά είναι πολύ δυσκολότερο να εξελιχθεί ανεξέλεγκτα, όπως το 1996.

Τα Ίμια ανήκουν σε μια εποχή όπου η ισχύς μετριόταν κυρίως σε φυσική παρουσία. Η Ελλάδα του σήμερα επενδύει στην ποιότητα, τη διασύνδεση και την επίγνωση.

Οι Belharra και τα F-35 δεν είναι απλώς σύγχρονες πλατφόρμες. Είναι η υλική έκφραση ενός διαφορετικού δόγματος, που επιδιώκει να διαχειρίζεται τις κρίσεις πριν αυτές ξεφύγουν από τον έλεγχο.

Και αυτή είναι ίσως η πιο ουσιαστική απάντηση στο ερώτημα αν τα Ίμια μπορούν να επαναληφθούν. Αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη διαφορά ανάμεσα στα Ίμια του 1996 και στο Αιγαίο του σήμερα.