Η εβδομάδα της αβεβαιότητας: Γιατί οι σχέσεις ΗΠΑ – ΕΕ δεν θα είναι πια ίδιες

Για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, στην Ευρώπη κυριάρχησε ανοιχτά η αίσθηση ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν αντιμετωπίζουν πλέον την ΕΕ ως τον αυτονόητο, παραδοσιακό, στρατηγικό σύμμαχο.

Όπως επισημαίνει στο CNN Greece ο πολιτικός επιστήμονας – διεθνολόγος Θεόδωρος Τσίκας, οι Ευρωπαίοι συνειδητοποιούν ότι υπό τον Ντόναλντ Τραμπ «όσα λέγονται, εννοούνται».

Έτσι, η εικόνα που προκύπτει είναι αυτή μιας διατλαντικής σχέσης που δεν σπάει, αλλά αλλάζει. Και αλλάζει βαθιά.

Όπως καταγράφεται μέσα από τη συνέντευξη του Θεόδωρου Τσίκα, το μεγαλύτερο διακύβευμα δεν είναι οι δασμοί, ούτε οι δηλώσεις, αλλά η απώλεια της εμπιστοσύνης που για δεκαετίες αποτελούσε το θεμέλιο της συμμαχίας ΗΠΑ – Ευρώπης.

«Σίγουρα δεν ήταν μια καλή εβδομάδα για τις σχέσεις ΗΠΑ – ΕΕ, υπό την έννοια ότι οι Ευρωπαίοι βλέπουν πως ο Τραμπ όσα λέει τα εννοεί», τονίζει, συνδέοντας τις εξελίξεις με τη Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ που δόθηκε στη δημοσιότητα στο τέλος της προηγούμενης χρονιάς.

«Σε αυτό το κείμενο η Ευρώπη εμφανίζεται σχεδόν ως εχθρός, ανταγωνιστής», σημειώνει.

Μια μικρή νίκη, χωρίς αυταπάτες

Η ομιλία του Αμερικανού προέδρου στο Νταβός δείχνει να έφερε μια προσωρινή εκτόνωση.

Η απειλή στρατιωτικής βίας για τη Γροιλανδία αποσύρθηκε, όπως και η εξαγγελία επιβολής επιπλέον δασμών στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Ωστόσο, για τον Θεόδωρο Τσίκα, πρόκειται περισσότερο για τακτική υποχώρηση παρά για στρατηγική αλλαγή.

«Παρότι φαίνεται μια μικρή ανακούφιση για το θέμα της Γροιλανδίας από τη συνομιλία του με τον Γενικό Γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, οι Ευρωπαίοι είναι βέβαιο ότι δεν μπορούν να καθησυχαστούν για την προοπτική των σχέσεων μεταξύ ΗΠΑ και ΕΕ», επισημαίνει.

Ο λόγος είναι ένας και καθοριστικός κατά τον ίδιο: «Έχει χαθεί η εμπιστοσύνη, που είναι βασικό στοιχείο οποιασδήποτε συμμαχίας».

Το ερώτημα που πλανάται πάνω από το ΝΑΤΟ

Η κρίση εμπιστοσύνης αποκτά ιδιαίτερο βάρος στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ. Για πρώτη φορά, το ερώτημα της αξιοπιστίας των ΗΠΑ τίθεται όχι υπαινικτικά, αλλά ανοιχτά.

«Ποιος θα βεβαιώσει τους Ευρωπαίους, εντός του ΝΑΤΟ, ότι αν μια ευρωπαϊκή χώρα απειληθεί από τον Πούτιν, θα σπεύσουν οι ΗΠΑ υπό τον Τραμπ να την υπερασπιστούν;» διερωτάται.

Το ερώτημα αυτό, όμως, δεν αφορά μόνο την Ευρώπη.

«Πώς θα εκλάβουν οι αντίπαλοι του ΝΑΤΟ μια πιθανή έλλειψη ετοιμότητας των ΗΠΑ να παρέμβουν υπέρ μιας ευρωπαϊκής χώρας;» προσθέτει, περιγράφοντας ένα επικίνδυνο κενό αποτροπής.

Η ευρωπαϊκή απάντηση: περισσότερη αυτονομία

Μέσα σε αυτό το νέο περιβάλλον αβεβαιότητας, η συζήτηση για την ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία επιστρέφει δυναμικά.

Όχι ως θεωρητικό σχέδιο, αλλά ως πολιτική αναγκαιότητα.

«Τίθεται το θέμα του πώς μπορούν οι Ευρωπαίοι να διαμορφώσουν μια ιδιαίτερη ευρωπαϊκή αμυντική δομή, παράλληλα με το ΝΑΤΟ», σημειώνει ο Θόδωρος Τσίκας και προσθέτει: «Δηλαδή, μπαίνει στο τραπέζι η επιτάχυνση και η εμβάθυνση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης σε όλους τους τομείς: πολιτικό, οικονομικό και αμυντικό».

Όπως διευκρινίζει, αυτό δεν συνιστά ρήξη με τις ΗΠΑ: «Δεν σημαίνει ότι θα διαρρήξουν τις σχέσεις τους με τις ΗΠΑ, αλλά ότι θα φροντίσουν και οι ίδιοι να αυξήσουν τη γεωπολιτική τους δύναμη και το διεθνές τους αποτύπωμα».

Νέοι οικονομικοί ορίζοντες

Η ευρωπαϊκή αυτονομία, σύμφωνα με τον κ. Τσίκα, δεν είναι μόνο στρατιωτική, αλλά και οικονομική.

Ο διεθνολόγος υπογραμμίζει τη σημασία μεγάλων διεθνών συμφωνιών, «αντίστοιχων με αυτή που έγινε με τις χώρες της Λατινικής Αμερικής και την ένωση Mercosur», με χώρες όπως η Ινδία, η Ιαπωνία, ο Καναδάς, η Νότια Κορέα, η Αυστραλία και η Νέα Ζηλανδία.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και το γεγονός ότι η ευρωπαϊκή στάση δεν περιορίζεται στα στενά όρια της ΕΕ.

«Σε αυτή τη σύγκρουση είχαν τη στήριξη και τη συμμαχία της Βρετανίας, της Νορβηγίας και της Ισλανδίας – χώρες του ΝΑΤΟ, αλλά όχι της ΕΕ», τονίζει.

Το Συμβούλιο για την Γάζα, ο ΟΗΕ και οι φόβοι για παράλληλους θεσμούς

Ρωγμές, όμως, καταγράφονται και στο διεθνές θεσμικό πεδίο. Όπως υπενθυμίζει ο Θόδωρος Τσίκας, στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ εγκρίθηκαν τα βασικά σημεία του σχεδίου Τραμπ για τη Γάζα, συμπεριλαμβανομένης της δημιουργίας μιας διεθνούς εποπτικής αρχής, του λεγόμενου «Συμβουλίου Ειρήνης».

«Η ιδέα του Συμβουλίου της Ειρήνης ήταν εγκεκριμένη από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ», αναφέρει. Όταν όμως παρουσιάστηκαν οι λεπτομέρειες λειτουργίας του, «πολλές χώρες είδαν ότι αυτό το συμβούλιο δεν περιορίζεται στο θέμα της Γάζας».

Οι επιφυλάξεις εντάθηκαν καθώς, όπως εξηγεί, «το καταστατικό που προτείνει ο Τραμπ του δίνει απόλυτη εξουσία να ασκεί βέτο μόνος του και να εντάσσει ή να απομακρύνει κράτη – μέλη».

Το αποτέλεσμα, κατά τον ίδιο, είναι σαφές: «Οι χώρες της ΕΕ τείνουν να απορρίψουν τη συμμετοχή τους σε ένα τέτοιο όργανο, με εξαίρεση την Ουγγαρία του Όρμπαν».

Έτσι, επισημαίνει, όλα δείχνουν ότι θα ζητηθούν πρόσθετες διευκρινίσεις ή ακόμη και αναδιατύπωση βασικών όρων.